Η ιστορία της Μεσσήνης χάνεται στα βάθη των αιώνων. Ενδείξεις για την οίκηση από τα αρχαία χρόνια έχουν βρεθεί σε εκσκαφές που έγιναν το 1903 στο χώρο όπου βρίσκεται το μετόχι της Μονής Βουλκάνου στην Πανηγυρίστρα, αλλά και σε νεότερες στον ίδιο χώρο. Δυστυχώς όμως όλα τα ευρήματα καταστράφηκαν και καταχώθηκαν. Το Νησί έρχεται για πρώτη φορά στο φως της ιστορίας το 1293 όταν αναφέρεται στο “Χρονικό του Μορέως” το Κάστρο του στο οποίο συγκεντρώθηκαν οι Φράγκοι για να ανακαταλάβουν το Κάστρο της Καλαμάτας από τους Σλάβους του Ταϋγέτου. Αγαπημένο μέρος για την πριγκήπισσα Ισαβέλα (Ιζαμπώ), στο οποίο έμεινε από το 1297 μέχρι το 1301.

Από τότε το Νησί έχει διαρκή παρουσία ως ένα σημαντικό διοικητικό κέντρο, ως ιδιαίτερα παραγωγικός τόπος, αλλά και ως εμπορικός κόμβος καθώς ο Πάμισος ήταν πλωτός σε αρκετό βάθος.

Κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας βρέθηκε στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος καθώς κατείχε στρατηγική θέση ανάμεσα στο διοικητικό κέντρο που ήταν η Τρίπολη και τα σημαντικά κάστρα Κορώνης, Μεθώνης και Πύλου. Το 1770 στα Ορλωφικά, εδώ έγινε σκληρή μάχη ανάμεσα στα Τουρκικά στρατεύματα και Μανιάτες μαχητές που είχαν επαναστατήσει.

Οι Νησιώτες πήραν ενεργό μέρος στην επανάσταση και την προετοιμασία της. Στην πόλη και την περιοχή έδρασαν σημαντικοί φιλικοί (Ποτήρης, Πατρίκης, Καμπάς, Αργυρόπουλος, Μιχαλόπουλος, Κυριακός και άλλοι). Ενώ ένοπλα σώματα που δημιούργησαν οι προυχοντικές οικογένειες Δαρειώτη και Καλαμαριώτη πήραν μέρος στην κατάληψη της Καλαμάτα, στην εκστρατεία κατάληψης των κάστρων αλλά και στις μάχες σε διάφορα σημεία της Πελοποννήσου.

Εξέχουσα προσωπικότητα της επανάστασης ο Ιωσήφ Ανδρούσης που εγκαταστάθηκε στο Νησί το 1806.

Η περιοχή έγινε κέντρο εξόρμησης των στρατευμάτων του Ιμπραήμ, μεγάλο τμήμα του πληθυσμού εγκατέλειψε την πόλη που είχε πολλά θύματα και αιχμαλώτους ενώ υπέστη μεγάλες καταστροφές.

Σημαντικό γεωργικό και εξαγωγικό κέντρο μετά την επανάσταση, είχε τη δική του συμβολή στην προσπάθεια ανασυγκρότησης του νέου κράτους.

“Κληρονομιά” της μεγάλης αυτής ιστορικής πορείας είναι οι δυό μεγάλες γιορτές συλλογικής μνήμης, το Νησιώτικο καρναβάλι και το Νησιώτικο πανηγύρι.